Beweging

Net als voor andere mensen is het ook voor vrouwen die (ex)borstkankerpatiënt zijn goed om voldoende te bewegen. Hier zijn verschillende redenen voor aan te voeren:

  • Vrouwen die veel bewegen zijn fit en verdragen de behandelingen beter. Positieve effecten van meer bewegen zijn o.a. minder vermoeidheid, meer energie, minder vaak misselijk, beter slapen en minder stress. Je voelt je onder andere beter, omdat je door meer te bewegen je afvalstoffen sneller kwijtraakt. In veel ziekenhuizen wordt hierop ingespeeld, door mensen met kanker onder begeleiding van een fysiotherapeut fitness aan te bieden. Dit wordt over het algemeen betaald door het ziekenhuis of de ziektekostenverzekeraar. Een bijkomend voordeel is dat mensen sneller opknappen, waardoor ze weer sneller hun dagelijkse activiteiten kunnen oppakken. En heel belangrijk, door meer te bewegen verlaag je de kans op kanker in de andere borst.
  • Vrouwen die hormoontherapie gebruiken willen nog wel eens zwaarder worden. Door minder te bewegen verliezen ze soms ook spiermassa. Door meer te bewegen blijft het gewicht op peil en blijven de spieren gezond.
  • Sommige vormen van hormoontherapie vergroten de kans op het krijgen van osteoporose, ofwel botontkalking. Dit kun je voorkomen, zo lang mogelijk uitstellen of beperken door veel te bewegen. Vooral activiteiten waarbij je je lichaam met zijn eigen gewicht belast, zijn goed zoals: stevig wandelen, joggen, tennissen, golfen en voetballen. Activiteiten waarbij je je lichaam minder belast, zoals fietsen en zwemmen, zijn natuurlijk prima voor het verbeteren van je conditie, maar zijn minder effectief tegen osteoporose.

Voldoende bewegen, hoeveel is dat?
Om voldoende te bewegen hoef je echt geen lid te worden van een sportclub (maar dat kan natuurlijk wel!). Dagelijks een half uur stevig wandelen, joggen of tuinieren is al genoeg. Meer mag natuurlijk ook, want hoe meer je beweegt, hoe beter je je vaak voelt. Dat komt omdat er door intensief  bewegen bepaalde stoffen in je hersens vrijkomen, waar je je prettiger door voelt. In deze tijd mooi meegenomen!
Er wordt nog veel onderzoek gedaan naar de effecten van bewegen en hoeveel voldoende is. Wil je weten wat de Nederlandse Norm Goed Bewegen is, kijk dan op de eerste onderstaande link van het RIVM.

Tips

  • Maak er een gewoonte van om dagelijks minimaal een half uur stevig te wandelen. Langer mag uiteraard ook.
  • Als je van dieren houdt, neem dan een hond; die houdt je wel in beweging.
  • Heb je nog schoolgaande kinderen, breng die dan met de fiets of lopend naar school, in plaats van met de auto.
  • Word lid van een sportclub; ga tennissen, volleyballen of golfen, allemaal prima en nog gezellig ook.
  • Neem vaker de fiets voor een boodschap in de buurt.
  • Neem de trap in plaats van de lift.
  • Meld je aan bij een fitnessclub en ga hier minimaal twee keer per week naartoe.
  • Wil je eens iets heel anders: ga de salsa of tango leren dansen. Of ga volksdansen. Heel goed voor je conditie en nog leuk ook!

Meer info:
www.rivm.nl/vtv/object_document/o2978n19090.html
www.gezondvgz.nl

Meer bewegen, minder kans op kanker
www.pinkribbon.nl/index.php?id=23&t=3
www.the-next-step.nl/
www.verderinbalans.nl

Hulp en ondersteuning

De confrontatie met de diagnose kanker kan een ingrijpende ervaring zijn voor patiënten en hun naasten. Vaak worden mensen in eerste instantie overspoeld door emoties zoals verdriet, angst, machteloosheid, onzekerheid en boosheid.

Tegelijkertijd raakt u in een stroomversnelling van medische behandelingen en komt u niet altijd toe aan de emotionele verwerking. Hierdoor komt de verwerking meestal later op gang, wat op zich een normaal proces is.

Het helpt ook om de situatie in het begin goed aan te kunnen. Door u te concentreren op de behandeling krijgt u het gevoel enige contrôle te hebben en iets te kunnen doen. (in een voor uw gevoel machteloze situatie) De eerste heftige emoties krijgen gaandeweg een plek. Men vindt meestal met behulp van naasten een manier om met de ingrijpende ervaring om te gaan. Soms kan het gebeuren dat het niet goed lukt om de emoties een plaats te geven, en stagneert het verwerkingsproces. Het kan u gaan belemmeren in het dagelijkse functioneren.

Hierbij kunt u denken aan (klachten als) voortdurende angst en paniek, langdurige somberheid of het niet kunnen stoppen met piekeren. Er kunnen problemen ontstaan in relatie tot je naasten; verwerkingsprocessen kunnen verschillend verlopen of het lukt niet goed om in gesprek met elkaar te komen. Ook kunnen mensen erg alleen zijn en niemand hebben, die hen kan steunen.

Als patiënten en hun naasten dreigen vast te lopen in het omgaan met de ziekte en de behandeling kunnen zij hulp krijgen van het psychosociaal team.
In het Wilhelmina Ziekenhuis Assen bestaat het psychosociaal team uit Psychiatrie, Psychologie en Medisch Maatschappelijk werk.

Samen houden zij zich bezig met het behandelen en begeleiden van patiënten en hun naasten bij psychische en sociale problemen die samenhangen met de ziekte en de medische behandelingen. De begeleiding kan individueel, met het gezin, maar ook in groepsverband plaatsvinden.

Meer informatie over de mogelijkheden van psychosociale begeleiding bij kanker kunt u lezen in de folder “kanker en dan…….”

Naast uitgebreide informatie over wat kanker teweeg kan brengen en wat u zelf kunt doen om hieraan het hoofd te bieden, kunt u ook praktische informatie vinden over de hulpverlening.

Uiteraard kunt u ook via de arts of de (gespecialiseerde) verpleegkundige hulp vragen. Of zelf contact opnemen, met de betreffende afdeling.

In gesprek over chemotherapie

Wat u kunt verwachten van het verpleegkundige voorlichtingsgesprek?

Binnenkort heeft u een voorlichtingsgesprek met een coördinerend oncologieverpleegkundige over de behandeling met chemotherapie.  Onderstaande geeft u een overzicht van hoe dit gesprek er ongeveer uit zal zien. U kunt dit gebruiken om u voor te bereiden op het gesprek en alvast voor uzelf bedenken welke onderwerpen u graag zou willen bespreken met de verpleegkundige.
Het voorlichtingsgesprek


Het voorlichtingsgesprek begint met een kennismaking. Vervolgens zal de verpleegkundige een beeld proberen te krijgen van u en uw leefsituatie en uw behoeften aan informatie. Ook zal de verpleegkundige u vragen wat de arts al heeft verteld over chemotherapie. Als de arts nog niet verteld heeft wat het doel van de behandeling in uw situatie is, dan zal de verpleegkundige u dit uitleggen.
Informatie over chemotherapie
De verpleegkundige zal u uitleggen welke chemotherapie u krijgt en hoe deze werkt. Hierbij wordt aandacht besteed aan

– De naam van de kuur

– De werking van de chemotherapie

– De wijze van toediening:

  •   • Via tabletten
  •   • Via een infuus
  •   • Een combinatie van beide

– Het toedieningsschema:

  •  • Hoeveel kuren u krijgt
  •  • Hoe lang een kuur duurt
  •  • Om de hoeveel weken een kuur wordt gegeven en/of hoeveel tabletten u moet slikken

– Overige praktische informatie

– Informatie over bijwerkingen:    

De verpleegkundige geeft u informatie over de bijwerkingen die kunnen optreden als gevolg van de chemotherapie. Ook zal de verpleegkundige u vertellen wat hieraan gedaan kan worden door u zelf of door een dokter of verpleegkundige.
Wanneer u chemotherapie krijgt, zijn er situaties waarin het belangrijk is dat u contact opneemt als u klachten heeft.  De verpleegkundige vertelt u welke situaties dit kunnen zijn en met wie u dan contact op moet nemen.
U krijgt alle informatie ook op papier mee, zodat u het thuis op uw gemak nog eens door kunt lezen.
In de week na de eerste kuur wordt u thuis gebeld door de oncologieverpleegkundige. Zij zal dan informeren hoe het met u gaat en of u nog vragen heeft. Natuurlijk kunt u hen ook zelf bellen of bij hen langslopen tijdens een volgend ziekenhuisbezoek.
In onderstaand lijstje kunt u aankruizen welke onderwerpen u tijdens het gesprek met de oncologieverpleegkundige besproken wilt hebben:

Ik zou graag de volgende onderwerpen willen bespreken:

  • Informatie over de chemotherapie die ik krijg (bijvoorbeeld de werking in het lichaam)
  • Het doel van de behandeling met chemotherapie
  • Bijwerkingen die kunnen voorkomen bij deze behandeling
  • Hoe waarschijnlijk het is dat ik bepaalde bijwerkingen krijg
  • Wat de arts of verpleegkundige kan doen om bijwerkingen te voorkomen of verminderen
  • Wat ik zelf aan de bijwerkingen kan doen
  • Wanneer ik contact op moet nemen met het ziekenhuis
  • Wat de praktische gevolgen zijn van de behandeling voor mijn dagelijks leven (bijvoorbeeld huishouden of hobby’s)
  • Welke gevoelens de behandeling kan losmaken (angst, somberheid, hoop, sneller emotioneel zijn)
  • Hoe ik en mijn naasten (bijvoorbeeld partner, kinderen) met de ziekte en/of behandeling om kunnen gaan
  • Wat mijn naasten kunnen doen om mij te steunen
  • Wat de invloed is van de chemotherapie op seksualiteit
  • Hoe ik in contact kan komen met lotgenoten (andere mensen met de ziekte kanker)
  • Of ik thuis extra hulp nodig heb en hoe ik dit kan regelen
  • Ondersteuning van bijvoorbeeld een maatschappelijk werkster of psycholoog
  • De gang van zaken in het ziekenhuis (waar vindt de behandeling plaats, wanneer krijg ik welke kuur, hoe vaak moet ik komen).
  • Wat gebeurt er als ik afzie van de behandeling (twijfel over keuze, vooruitzichten, verdere begeleiding).

Tenslotte worden er vervolgafspraken gemaakt, bijvoorbeeld over het volgende ziekenhuisbezoek en over de start van de behandeling.
Mochten er aan het eind van het gesprek nog vragen of onduidelijkheden zijn, dan mag u dit altijd aangeven. Ook mag u er op een later tijdstip op terug komen.

Bron: Weert JCM van, Jansen J, Best A de, Posma E, Noordman J, Groot J de, Meulen N van der, Ouwerkerk J, Dulmen S van. In gesprek over chemotherapie deel 1. Handvatten voor patiëntgerichte voorlichting aan ouderen met kanker. NIVEL, 2008. (zie ookwww.nivel.nl/voice).[/accordion_item][accordion_item title=”Intimiteit”]Borstkanker en seks gaan vaak moeizaam samen. Zeker in het begin van de behandeling. De meeste vrouwen denken er niet eens aan, maar richten zich vooral op overleven. Ze zijn door de behandelingen vaak gespannen, moe en ziek en hebben geen zin in seks. In deze moeilijke tijd kun je juist wel veel behoefte hebben aan intimiteit met je partner. Je zoekt steun en troost. Probeer dat duidelijk aan te geven, want veel partners weten ook niet wat er in deze periode van ze verwacht wordt.

Bij sommige vrouwen blijft het ontbreken van zin in seks nog lang na de behandelingen bestaan, bij andere komt de zin langzaam weer terug.

Minder zin na de operatie
Naast psychische factoren zijn er ook lichamelijke oorzaken die de zin in seks verminderen. Veel vrouwen voelen zich na een borstamputatie niet meer aantrekkelijk. Ze schamen zich voor hun verminkte lijf. Ook een borstbesparende operatie kan flinke littekens nalaten. Dit kan een grote invloed hebben op je zelfbeeld en je zin in seks. Bovendien kan je huid, door littekenvorming en bestraling behoorlijk pijnlijk zijn, waardoor je geen aanraking kunt verdragen. Borsten vormen vaak een belangrijk onderdeel in het seksuele spel en het valt ook voor de partner niet mee om met deze nieuwe situatie om te gaan. Bovendien kan je partner bang zijn je pijn te doen.

Minder zin door medicijnen
Door de chemo of door hormoontherapie kun je versneld in de overgang komen. Met als gevolg niet alleen de bekende opvliegers, maar ook minder zin in seks. Je raakt niet meer, of veel minder snel, opgewonden. Bovendien kun je een droge vagina krijgen en dat vrijt ook niet lekker. Vrouwen die al door de overgang heen zijn, kunnen ook minder zin in seks krijgen.

Wat te doen?
Bespreek met je partner hoe je je voelt. Deel je gevoelens over je lichaam en het al dan niet zin hebben in seks. Ook je partner kan negatieve gevoelens hebben en daardoor minder zin in seks. Misschien omdat je partner bang is je te verliezen of bang je tijdens het vrijen pijn te doen. Probeer er samen over te praten en deel je gevoelens. Alleen dan kun je dichter bij elkaar komen en samen naar oplossingen zoeken.

Tips om je seksleven plezieriger te maken

  • Bespreek met je partner dat behoefte aan intimiteit niet altijd betekent dat je ook behoefte hebt aan seksualiteit.
  • Je hoeft ‘het’ niet met elkaar te doen om plezierig seks te hebben: knuffelen, zoenen en strelen kan ook heel fijn en ontspannend zijn.
  • Neem de tijd; vertel je partner wat je wel en niet wilt.
  • Koop een lekkere massageolie en laat je door je partner masseren.
  • Heb je een droge vagina, gebruik dan een glijmiddel (te koop bij de drogist).
  • Koop eens een mooi lingeriesetje, daar voel je je waarschijnlijk aantrekkelijker in.
  • Kijk samen eens naar een aantrekkelijke, erotische film.
  • Krijg je pijn tijdens het vrijen, zoek dan een niet-pijnlijke houding op.
  • Heb je door de behandeling veel overgangsklachten en daardoor weinig zin in seks (zweten, vermoeidheid, opvliegers en somberheid) vraag dan aan je arts wat er aan te doen is.

Meer info:
www.seksualiteit.nl/borstkanker_528.html
www.levenmetborstkanker.nl/nieuwssexualiteit.html
www.vitaal.nl/content.jsp?objectid=2003
www.rutgersnissogroep.nl/sexualiteit

Ontspanning

Borstkanker brengt veel verdriet, angst en stress met zich mee.

Veel vrouwen hebben het gevoel in een zwart gat te vallen en het spoor bijster te zijn. Ze weten niet waar ze aan toe zijn en wat hun nog allemaal te wachten staat. Bovendien voelen ze zich vaak ziek en moe door de behandelingen. Een kwetsbare, nare en spannende tijd, waarin ze erg nerveus en somber kunnen worden. Een tijd waarin je wel wat ontspanning kunt gebruiken. Daar komt nog bij dat ontspanning niet alleen goed is voor de geest, maar ook voor het lichaam: stress is een zware belasting voor het lichaam terwijl ontspanning de conditie juist verbetert. Redenen te over om de stress te lijf te gaan

Er zijn verschillende manieren om met stress om te gaan. Veel hiervan kunnen vrij gemakkelijk thuis worden toegepast, maar vaak is het prettiger om bepaalde activiteiten buitenshuis te ondernemen.

Tips voor ontspanning:

  • Ga dagelijks een stuk wandelen, het liefst in de vrije natuur. De frisse lucht zal je goed doen. Lopen is de simpelste dagelijkse activiteit die we gemakkelijk kunnen uitvoeren. Heb je weinig energie, loop dan bijvoorbeeld tien à vijftien minuten en herhaal dit later op de dag nog eens.
  • Zwemmen is ook heel ontspannend, vooral in warm water. Lekker gewichtloos in het water dobberen is heerlijk. Ook is zwemmen prima om het lichaam weer soepel te maken. Veel vrouwen hebben door de operatie last van stijve en/of pijnlijke spieren, die kun je goed los maken met zwemmen. Is een goed prothesebadpak te duur? Kijk dan opwww.knuffelborst.jouwpagina.nl voor een tweedehands exemplaar.
  • Ga regelmatig iets gezelligs doen, met het gezin, je partner of met een vriendin. Een avondje uit, lekker eten en/of naar de film doet wonderen. Je verzet je zinnen en denkt een tijdje aan heel andere dingen. Goed voor je!
  • Ben je erg gespannen, neem dan eens een massage. Lekker ontspannend voor lichaam en geest. Heb je er moeite mee om je door een willekeurige masseur te laten masseren, informeer dan eens bij de Borstkankervereniging naar adressen van mensen die met borstkanker bekend zijn. Onderaan staan weblinks naar instellingen die worden gerund door (ex)borstkankerpatiënten.
  • Hou je van zingen, kijk dan of er bij jou in de buurt een koor is dat je aanspreekt. Zingen is prettig en heel goed voor je lijf. Er zijn ook koren die voor het overgrote deel bestaan uit (ex)borstkankerpatiënten: ‘Zingen voor je leven’. Ook vrouwen die vroeger nooit zongen, zeggen dat het heerlijk is en dat ze zich er beter door voelen.
  • Yoga is bij uitstek geschikt om te ontspannen. Sommige mensen denken dat yoga zweverig en misschien wel een beetje eng is. Dat is het niet, yoga is een oosterse wetenschap met als achterliggende gedachte dat als het lichaam door middel van ontspanningsoefeningen werkelijk ontspant, er meer eenheid ontstaat in lichaam en geest. Er zijn verschillende soorten yoga, maar de meest bekende in Nederland is Hatha yoga. Bij yoga wordt vooral gebruik gemaakt van de ademhaling; die ondersteunt de oefeningen. Yoga geeft veel handvatten die je in het dagelijks leven kunt toepassen. De Stichting Sara Nederland wordt gerund door een ervaringsdeskundige die een speciale yoga heeft ontwikkeld voor vrouwen met borstkanker.
  • Ontspannen kun je ook door het doen van ontspanningsoefeningen. Dit is een techniek waarbij je eerst bewust allerlei spieren in je lichaam aanspant en vervolgens weer ontspant. Hierdoor krijg je een beter inzicht in het eventueel ongemerkt aanspannen van delen van je lichaam en leer je hoe je die spanning kunt laten wegvloeien. Praat- en inloophuizen voor mensen met kanker bieden vaak cursussen of workshops aan. De Borstkankervereniging kan je wel helpen aan een praathuis in de buurt.
  • Laat je eens lekker verwennen en ga met een goede vriendin naar een beautyfarm of naar de sauna als je dat mag. Er zijn ook verwenarrangementen speciaal voor vrouwen met borstkanker. Een bekend voorbeeld hiervan is het verwenpakket van Woman Wizzard op Texel.

Meer info:
www.stichtingsaranederland.nl/organisatie/ 
www.energiespiraal.nl/healingmassage.htm
www.studionamaste.nl
www.womanwizard.nl
www.yoga.nl
www.innerned.org/yoga2.html

Uiterlijk

De behandeling kan ook gevolgen hebben voor je uiterlijk. Chemokuren en bestralingen hebben een effect op het hele lichaam, ook op je huid en haar. Hormoontherapie is niet zo ingrijpend voor het uiterlijk, maar de kans is groot dat de huid wat droger wordt en het haar op den duur dunner. Dat komt omdat er vrijwel geen oestrogenen meer in het bloed zijn. Het is belangrijk dat je jezelf goed verzorgt. Dat voelt prettig en bovendien zie je er daardoor veel beter uit en dat is zeker in deze tijd een echte opsteker! Zowel voor haar- als huidverzorging geldt: gebruik geen producten (reinigingslotion, mousse, shampoo) met alcohol, omdat alcohol een uitdrogende werking heeft.

Tips voor huidverzorging

  • Neem geen al te warme douche en sta er niet te lang onder. Heet water droogt de huid uit. Smeer de huid meteen in met een ongeparfumeerde bodylotion of huidolie, na het droogdeppen met een zachte handdoek. Als de huid nog vochtig is trekken lotion en olie namelijk beter in. Ga na het douchen dus niet meteen je tanden poetsen. Eerst insmeren.
  • Hetzelfde geldt voor het nemen van een bad: niet te warm! Gebruik geen badschuim of zeep, maar voeg liever een paar druppels badolie aan het water toe. Aangeraden wordt om niet vaker dan twee keer per week in bad te gaan.
  • Reinig je gezicht niet met zeep, maar met een zachte reinigingslotion. Na het droogdeppen de huid direct insmeren. Doe dit vooral niet te ruw.
  • Gebruik goede, beschermende crèmes voor je gezicht en hals. Bij voorkeur ongeparfumeerd en hypoallergeen. Er zijn uiteraard veel merken die goede crèmes hebben, maar vaak zijn ze prijzig. Vraag daarom eerst een proeftubetje om uit te proberen of het iets voor je is.
  • Gebruik één keer per week een zachte peeling om de dode huidcellen te verwijderen. De huid knapt hier erg van op. Smeer de huid daarna in met een goede crème.
  • Neem regelmatig een vochtherstellend masker. Goed voor de huid en heerlijk ontspannend. Leg komkommerschijfjes op de ogen, om de huid rondom de ogen en de ogen zelf tot rust te laten komen.
  • Gebruik een zachte vloeibare make-up. Hierdoor ziet je huid er meteen stralender uit. Neem vooral geen te donkere kleur, maar een tint die bij je past.
  • Vlekken, huidverkleuringen en kringen onder de ogen kun je wegwerken met een camouflagestift. Kies een kleur die bij je teint past.

Tips voor haarverzorging

  • Laat het haar kort knippen. Hierdoor ziet het er voller uit en bovendien is het beter voor het haar.
  • Was het haar niet te warm en niet te vaak: liefst niet meer dan twee keer per week. Neem hiervoor een babyshampoo of een andere zachte shampoo. Gebruik liever niet te vaak een conditioner, daar wordt het haar slap van. Een beetje mousse of versteviger (zonder alcohol!) is oké.
  • Laat je haar aan de lucht drogen. Wil je toch een föhn gebruiken, zet die dan op een lauwwarme stand en gebruik hem zo kort mogelijk, omdat hete lucht het haar uitdroogt.
  • Wil je je haar verven, gebruik dan bij voorkeur een kleurshampoo op natuurlijke basis. Zonder alcohol en zonder waterstofperoxide.
  • Verwen het haar zo nu en dan met een haarmasker. Er zijn heerlijke, zachte maskers in de handel op basis van o.a. shea butter, jojoba en arganolie.

Meer info: 
www.goedverzorgdbetergevoel.nl
www.vivaladonna.nl
www.mijneigenfavorieten.nl/linx/

Voeding

Eten en drinken is onontbeerlijk om in leven te blijven. Als je lichaam het zwaar te verduren heeft, is het belangrijk om extra aandacht aan je voeding te geven. Door gezond te eten wordt je conditie beter en hierdoor kun je ook de therapie beter verdragen. Wanneer eet je gezond?

Tips voor gezonde voeding
Een goede voeding bestaat uit vier groepen voedingsmiddelen en voldoende vocht. Je hebt dagelijks, bij elke maaltijd, iets uit elke groep nodig.

  • Brood, aardappelen, rijst, deegwaren en peulvruchten.
  • Groente en fruit.
  • Melk, melkproducten, kaas, vlees, vleeswaren, kip, vis of tahoe.
  • Roomboter, margarine, halvarine en olie.
  • Vocht.

Waar moet ik in deze tijd speciaal op letten?
Water drinken
Drink dagelijks ongeveer twee liter vocht. Dit helpt je lichaam om afvalstoffen op te ruimen. Maak het je gemakkelijk en zet bijvoorbeeld een 1½ literfles op je aanrecht en drink dit in de loop van de dag op. Meenemen naar het werk kan natuurlijk ook. Op deze manier weet je zeker dat je voldoende drinkt.

Groente en fruit
Groente en fruit zijn belangrijke voedingsmiddelen. Ze bevatten veel vitamines en mineralen en die zijn onontbeerlijk voor een goede conditie. De algemene richtlijn is dan ook: minimaal twee ons groente per dag en twee stuks fruit. Meer mag uiteraard ook. Let er op dat het bij twee ons groente om schoongemaakte groente gaat. De weegschaal in de supermarkt is geen maatstaf, omdat er na het schoonmaken van veel groente minder overblijft. Ruim afwegen dus. Wat fruit betreft: één stuk fruit is een appel, peer, sinaasappel of grapefruit. Voor kleiner fruit geldt: drie mandarijnen of kiwi’s is één stuk fruit, en voor nog kleinere geldt een bakje fruit als één stuk (aardbeien, bramen, kersen, druiven, bosbessen etc.).

Vlees en vis
Probeer in ieder geval twee keer per week vis te eten, omdat dit veel goede onverzadigde vetzuren bevat. Het voedingscentrum adviseert per dag 100-125 gram vlees(waren), vis, kip of vleesvervangers te eten. Je moet er wel op letten dat vlees of vis niet aanbrandt, want daarbij ontstaan kankerbevorderende stoffen. Snijd verbrande stukken altijd weg.

Zuivelproducten
Dagelijks gebruik van melk en melkproducten is heel belangrijk, omdat je hiermee o.a. calcium binnenkrijgt. Calcium is nodig voor het gezond houden van de botten, wat in deze tijd van meer risico op botontkalking van extra groot belang is. De Gezondheidsraad beveelt de volgende hoeveelheden aan:

Volwassenen 1000 mg per dag
50+ 1100 mg per dag
70+ 1200 mg per dag

Melk, yoghurt en vla bevatten allemaal ongeveer 1200 mg calcium per liter. In kaas zit tussen de 550 en 1100 mg per ons. Groene bladgroente, broccoli en noten bevatten ook calcium. Gebruik liever halfvolle of magere melkproducten, omdat je anders te veel vet binnenkrijgt met kans op overgewicht.

Let op: teveel alcohol, koffie, zout en roken kunnen de voordelen van een calciumrijke voeding weer teniet doen. Dat geldt ook voor passief meeroken!

Thee en koffie
Drink koffie en thee met mate, kruidenthee echter zoveel u wilt. Groene thee, en trouwens ook rooibosthee, bevat veel antioxidanten. Antioxidanten hebben de goede eigenschap dat ze schadelijke stoffen in het lichaam (de vrije radicalen) opruimen.

Voedingssupplementen
Als je gezond en gevarieerd eet, krijg je in principe voldoende vitamines en mineralen binnen. Toch kan het zinvol zijn om in deze tijd je lichaam, dat extra wordt belast, te ondersteunen met wat extra voedingsstoffen. Een goed multivitamine/mineralenpreparaat is prima. Er zijn nog veel varianten mogelijk, maar overleg dit eerst met je arts of verpleegkundige. Houd je altijd aan de Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH). Overmatig gebruik van bepaalde vitamines en mineralen kan in sommige gevallen namelijk schadelijk zijn.

Meer info:
www.voedingscentrum.nl
www.kankerenvoeding.nl 
www.groentenenfruit.nl

Zelfvertrouwen

Borstkanker zet je leven op z’n kop. Niets lijkt meer zeker. Toekomstplannen en carrière staan van de ene op de andere dag op losse schroeven. Je rol in het gezin, in je relatie, alles verandert. Daarbij heb je nu een geschonden lichaam. Allemaal factoren die je zelfvertrouwen een enorme deuk kunnen geven.

De draad weer oppakken
In het eerste jaar zijn veel vrouwen voornamelijk bezig met overleven. Operatie, bestralingen en chemotherapie eisen een zware tol. Daarna breekt een andere fase aan. Een fase van weer terugkeren naar het ‘normale’ leven. Weer je plek innemen in gezin en maatschappij. Dat valt lang niet altijd mee, want de ziekte heeft je lichamelijk en geestelijk een behoorlijke klap gegeven. Je lichaam heeft je in de steek gelaten en is nu heel anders dan voorheen. Je voelt je minder aantrekkelijk en onzeker. Misschien ben je nog heel boos over het feit dat dit uitgerekend jou heeft getroffen. Of verdrietig. Of angstig en onzeker over wat nog komen gaat. In alle gevallen is het niet eenvoudig om de draad van het leven weer op te pakken. Mensen in de omgeving begrijpen dit niet altijd, want in hun ogen heb je geluk gehad dat je nog leeft en mag je blij zijn dat je weer verder kunt. Dit kan tot onbegrip en misverstanden leiden, terwijl je juist in deze tijd de steun van anderen hard nodig hebt. Probeer dit te voorkomen door zelf open een eerlijk over je ziekte en gevoelens te praten. Dat geeft anderen de ruimte om je te begrijpen en met je mee te denken. Hiermee voorkom je dat je geïsoleerd raakt van de mensen om je heen.

Praten is belangrijk
Partners hebben het in deze tijd ook niet gemakkelijk. Van hen wordt verwacht dat ze er zijn als een rots in de branding. Maar velen weten ook niet goed hoe ze met de situatie om moeten gaan. Sommige mannen zijn inderdaad die rots, terwijl anderen zich op hun werk storten en afstandelijk zijn. Het is aan jou om duidelijk te zijn en te zeggen wat je wel en niet wilt. Om hem of haar deelgenoot te maken van je angsten en twijfels. Dat zal misschien niet altijd meevallen; zeker niet als jij of je man niet van die praters zijn. Misschien voel je je onaantrekkelijk, niet meer de vrouw die je was en weet je niet goed hoe je het aan moet pakken. Maar probeer het in ieder geval en communiceer met elkaar. Alleen op die manier kom je er samen goed doorheen. Wees ook eerlijk en open naar je kinderen. Als je hen wilt ontzien en zo min mogelijk vertelt, maak je ze alleen maar onzekerder en banger.
Heb je weinig mensen in je omgeving met wie je over je gevoelens kunt praten, neem dan eens contact op met een lotgenoot. Het kan enorm veel steun en houvast geven om met iemand te praten die hetzelfde heeft doorgemaakt. Een lotgenoot begrijpt je in dit stadium vaak beter omdat zij precies weet hoe je je voelt. Dat kan een enorme opluchting zijn.

Tips voor omgaan met emoties

  • Geef jezelf de tijd; je hebt veel meegemaakt en de verwerking van je emoties kost tijd.
  • Krop je gevoelens niet op, maar praat erover; met je partner, vriend(in) of iemand anders die je vertrouwt. Contact met lotgenoten kan ook zinvol zijn; zij begrijpen wat je doormaakt.
  • Houd een dagboek bij. Hierdoor schrijf je je emoties van je af.
  • Luister naar muziek of musiceer zelf. Zingen kan ook helend werken.
  • Wees duidelijk naar anderen over wat je wel en niet prettig vindt. Misschien wil je graag over je ziekte praten of juist niet.
  • Anderen kunnen onhandige of zelfs vervelende dingen zeggen. Bedenk dan dat ze het meestal goed bedoelen, maar slecht verwoorden.
  • Probeer niet te ver vooruit te denken, maar ‘pluk de dag.’

Schrijven
Ben je niet zo’n prater, dan zijn er nog andere manieren om je emoties te verwerken. Door te schrijven bijvoorbeeld. Veel mensen houden een dagboek bij en velen hebben daar baat bij, omdat je je emoties als het ware van je af schrijft. Op papier lijken ze verder van je af te staan en daardoor worden ze steeds hanteerbaarder. Ook kun je ze aan de mensen in je omgeving laten lezen, zodat ze weten wat er in je om gaat. Dat kan heel zinvol zijn, vooral als in een eerder stadium de gesprekken onderling zijn vastgelopen of teleurstellend waren.

Creatieve therapie
Vrouwen die creatieve therapie doen en gaan  tekenen, schilderen, beeldhouwen of boetseren, zeggen dat hen dit enorm helpt bij de verwerking van de ziekte. Ook krijgen ze hierdoor weer vat op hun leven. Doe dit samen met lotgenoten, dan kun je ook veel leren van wat zij doen.

Imaginatie
Creatieve therapie wordt nogal eens in combinatie met imaginatie gegeven. Met imaginatie leer je contact te maken met je innerlijke beelden. Je impulsen, gedachten, gevoelens en gedragingen worden voor een groot deel bepaald door de beelden die je bezielen. Bij imaginatie gaat het erom gevoelsmatig contact te maken met die beelden. Een therapeut kan je op weg helpen, maar de meeste invloed hebben de beelden die bij jezelf opkomen. Door deze vervolgens uit te beelden, te tekenen of te schilderen, krijg je meer houvast in je leven.
Creatieve therapie en imaginatie kunnen je helpen je emoties te verwerken en je leven weer op de rails te krijgen.

Psychotherapie
Heb je het gevoel dat je vastloopt, vraag dan de hulp aan van een psychotherapeut. Veel ziekenhuizen beschikken over een eigen psycholoog die gespecialiseerd is in het behandelen van kankerpatiënten. Informeer bij de mammacareverpleegkundige.

Tips voor meer zelfvertrouwen

  • Praat over je emoties met mensen die je dierbaar zijn. Wees open.
  • Vind een manier die bij je past om je problemen te verwerken.
  • Ga zo nodig praten met een psycholoog om je gehavende zelfbeeld te herstellen.
  • Koop een mooie jurk of te gekke schoenen.
  • Ga naar de kapper en de schoonheidsspecialiste en laat je eens lekker verwennen. Als je er goed uitziet, krijgt je ego een flinke oppepper.

Meer info:
www.herstelenbalans.nl
www.vivaladonna.nl/content/315/411
www.levenmetborstkanker.nl/nieuwservaringsverhaalbk4.html 
www.inekeborg.nl/index.php?op=viewpage&page=12
www.kankerinbeeld.nl
www.lotgenoot.nl